و ازين رباط اسپ تازه دمى را تا رباط ديگر مىگرفت . و مسافت بريد در عراق چهار فرسخ و هر فرسخ سه ميل بود . و گويند اصل كلمهء بريد فارسى « بريد دم » است . زيرا دمب اسپ بريد را براى امتياز از ديگران مىبريدند « 1 » . و اهميت بريد بدرجه‌يى بود ، كه عبد الملك بن مروان امر داد . كه در هر فرصت و زمانى كه عامل بريد بخواهد بحضورش آمده مىتواند . « 2 » ترتيباتى كه براى سرعت بريد گرفته بودند ، در ان از سريع‌ترين وسايل خبررسانى آن عصر كار گرفته مىشد ، و دورترين مراكز لشكرى عرب را با مركز حكمرانى حكام اعلاى خلافت ربط و پيوستگى ميداد . مثلا هنگاميكه محمد بن قاسم فاتح نوجوان اموى در سواحل بحر هند به فتح شهر ديبل ( حدود كراچى كنونى ) مشغول بود ( حدود 92 ه 710 م ) وى در هر سه روز اوضاع جنگ و فتوح خويش را به حجاج كه در واسط عراق بود خبر ميداد ، و رأى او را دربارهء كارها و اقدامات خويش طلب مىنمود ، و جواب نامه‌هايش هم از انجا در مدت سه روز ميرسيد . « 3 » فاصله بين سواحل سند و واسط عراق ، چه از راه خشكه و چه از طريق بحر كمتر از هزار ميل نيست كه پيمودن آن در سه روز بوسيلهء بريد سوار هم محل تعجب است ! در قسمت‌هاى شرقى ماوراى خاك خراسان يعنى سند نيز آثار بريد و انتظام پوسته بوسيلهء پيك و قاصد ديده مىشود ، مثلا در حدود 50 ه 670 م بين حكمرانان محلى سند در امور صلح و جنگ نامه برى و ارسال نامه برو قاصد جارى بوده است . « 4 » تشكيلات ديوان بريد خلافت عباسيان كه در خراسان هم رواج داشت ، بموجب شرحيكه قدامه بن جعفر يكى از مامورين ديوان خراج عباسى ( حدود 300 ه 912 م ) ميدهد چنين است : ديوان بريد يكنفر آمر بنام صاحب بريد داشت ، و از هر طرف كه خرايط بريد به وى

--> ( 1 ) - آداب السلطانيه الفخرى 101 ( 2 ) - تاريخ الاسلام السياسى 1 / 359 بحوالت صبح الاعشى 14 / 367 ( 3 ) - فتوح البلدان 535 و تحفة الكرام 3 / 13 ( 4 ) - چچ‌نامه 40 ببعد